Dr. Halil İbrahim AKBAY, "Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezleri (UZEM) ile çeşitli Uygulama ve Araştırma Merkezleri (UYGAR) üzerinden bilimsel çalışmaların nasıl hızlanabileceğini ve merkezlerin akademik gelişimdeki rollerini" TGM için kaleme aldı. Keyifli okumalar…
Geçtiğimiz haftaki yazımızda, akademik tez süreçlerinin giderek yalnızca bir “unvan edinme prosedürüne” dönüşmesiyle birlikte, o malum “tez yazım merkezi ayağınıza geldi” anonslarının akademinin sokaklarında nasıl daha gür yankılanmaya başladığını ele almıştık.
Bu sorunun salt cezai yaptırımlarla çözülemeyeceğini, meselenin kökenine inmemiz gerektiğini vurgulamıştık. Bu yazımızda ise çözüm önerilerimize odaklanıyoruz. Öncelikli ve temel odak noktamız iki sacayağına dayanıyor:
Akademide niceliksel artışla eşgüdümlü –ve hatta ondan bir adım önde– bir nitelik standardını kökleştirmek ve akademik simsarlık ile internette mantar gibi türeyen güvencesiz “gel-gel” balonlarının kalıcı olarak önünü kesmek.
Mevcut Gayretler: Takdiri Hak Eden Bir Zemin
Yükseköğretim Kurulu’nun ve üniversitelerimizin bu alandaki çabalarını elbette takdirle karşılamak gerekiyor. Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) koordinatörlükleri, Ar-Ge ve kalite birimleri, Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezleri (UZEM) ve çeşitli Uygulama ve Araştırma Merkezleri (UYGAR) birçok üniversitemizde aktif bir biçimde çalışıyor, değerli eğitimler ve destekler sunuyor.
Gazi Üniversitesi’nin 2024 yılında Resmî Gazete’de yayımlanan Akademik Yazma Uygulama ve Araştırma Merkezi (AKYAM) Yönetmeliği, bu yöndeki kurumsal iradenin ne denli somut ve umut verici bir örneği olduğunu bizlere göstermektedir.
Bu merkezin amacı; akademisyenlerin ulusal ve uluslararası indeksli mecralarda nitelikli, özellikle de İngilizce akademik yayın yapmalarını desteklemek, birebir metin danışmanlığı, sertifika programları, çalıştaylar ve uluslararası işbirlikleriyle bu desteği sağlam bir kurumsal zemine oturtmaktır.
Benzer yapıların çok sayıda üniversitemizde var olduğunu ve buralarda gerçekten kıymetli işlere imza atıldığını biliyoruz.
Yapısal Gerçekler: Yetkinlik Farklılıkları ve Destek Arayışı
Tüm bu olumlu çabalara rağmen, göz ardı edemeyeceğimiz bazı yapısal gerçekler sürekli karşımıza çıkıyor. Üniversitelerimiz arasında, hatta aynı üniversitenin aynı araştırma alanında bile akademisyenler arasında belirgin yetkinlik farklılıkları olabiliyor.
Akademik sürecin tüm sacayaklarında —literatür tarama, araştırma tasarımı, veri toplama, istatistiksel analiz, bulguların yorumlanması ve en önemlisi akademik dil ile etik ilkeler— yeterli donanıma sahip araştırmacı sayımız, maalesef beklenen seviyenin altında kalabiliyor.
Bu noktada profesyonel bir desteğe ihtiyaç duyan araştırmacılarımız kendilerini iki zorlu yoldan birini seçmek zorunda hissediyor: Ya kurum içinde ikili ilişkilere, hatır-gönül işlerine ve bazen bir ömür sürebilecek minnet borçlarına sığınıyorlar ya da internette fiyatları her geçen gün artan, kurumsal hiçbir güvencesi olmayan, her köşe başında yer alan gel-gel balonlarına aldanıp veya mecbur kalıp akademik simsarlık hizmetlerine yöneliyorlar.
Üstelik araştırma süreci yalnızca aşılması gereken bir “prosedür” olarak görülüyorsa ve araştırmacıda akademik derinliğe dair bir heves, zaman veya beklenti eksikse, bu etik dışı yola sapmak ne yazık ki kaçınılmaz hale gelebiliyor.
Akademik Yazma UYGAR Merkezleri: Neden Bu Kadar Kritik?
İşte tam bu kırılma noktasında, Akademik Yazma UYGAR Merkezleri can simidi olarak karşımıza çıkıyor. Gazi Üniversitesi’nin AKYAM modeli, bu alandaki kurumsal iradenin kıymetli bir prototipidir.
Bu merkezlerin istisnasız tüm üniversitelerimizde, çok daha güçlü ve kapsayıcı bir biçimde var olması hayati bir önem taşıyor. Bu tür merkezlerin yaygınlaşması; mevcut BAP, UZEM ve kalite yapılarının tamamlayıcısı olarak akademik yazım süreçlerinin koordinasyonunu, eğitimini, mentorluğunu ve en önemlisi kalite güvencesini üstlenecektir.
Bu merkezlerin varlığı, hem bilimsel üretimin niteliğini artıracak hem de simsarlığa olan talebi henüz kaynağındayken kurutacak “kurumsal bir kalkan” işlevi görecektir.
Hatta bir adım öteye giderek, bu merkezler bünyesinde verilen eğitimlerin doçentlik unvanı öncesinde, yüksek lisans, doktora ve tıpta uzmanlık eğitimi alanlar için zorunlu tutulması, akademik kalitenin sistematik biçimde güvence altına alınması adına somut ve güçlü bir politika adımı olabilir. YÖK’ün gündemine alınabilecek bu düzenleme, niteliğin yaygınlaşması açısından dönüştürücü bir etki yaratacaktır.
Nasıl ki sanayide, endüstride ve daha pek çok alanda bazı üretim süreçleri o kadar kritiktir ki sıfır hata hedeflenir ve bu nedenle sürecin pek çok aşamasında kapsayıcı ve amaca yönelik sayısız eğitim, denetim ve düzenleme yer alır; akademik yazım ve araştırma süreci de benzer bir hassasiyet gerektirir.
Her ne kadar lisansüstü eğitim müfredatında yer alsa da, bu süreci yalnızca müfredatla veya katılımı zorunlu olmayan seminer, etkinlik ve toplantılarla sınırlı bırakmak maalesef yetersiz kalacaktır.
Sürecin Net Tanımlanması ve Modüler Eğitim İhtiyacı
Bu merkezlerin asıl değeri, akademik yazım sürecini muğlaklıktan kurtarıp bilimsel olarak net, tanımlanabilir ve sistematik bir yapıya kavuşturmalarından gelmektedir.
Literatür taramasından eleştirel değerlendirmeye, doğru araştırma sorusunu kurgulamaktan yöntem seçimine, istatistiksel analizden bulguların doğru yorumlanmasına, akademik dil ve üsluptan etik ilkelere kadar her bir aşama için ayrı, güncel modüller tasarlanmalıdır.
Bu eğitimler hem grup dinamiklerini hem de birebir çalışma imkânını barındırmalı; ihtiyaca göre şekillenen, sürekli ve erişilebilir bir formatta sunulmalıdır. Özellikle İngilizce akademik yazma becerileri, yapay zekâ araçlarının etik ve verimli kullanımı, veri gizliliği gibi modern çağın gereklilikleri bu sürecin doğal bir parçası olmalıdır.
Bir akademisyen, bağımsız ve özgün bir çıktı üretebilecek yetkinliğe ulaşana dek, kendini güvende hissettiği bu ortamlara dilediği an başvurabilmelidir.
Sistem, bürokratik prosedürlerin boğuculuğundan arındırılmalı; yalnızca “yetkinlik kazandırmayı ve yol göstermeyi” hedefleyen bir yapıya bürünmelidir.
Dışarıdan alınan “anahtar teslim” tez veya makale hizmetlerine, hatır-gönül ilişkilerine ihtiyaç bırakmayan; üniversitenin kendi özkaynaklarıyla işleyen, şeffaf ve güvenilir bir mentörlük mekanizması inşa edilmelidir.
Teşvik Anlayışı ve Kolektif Bilinç
Elbette böyle bir yapının sürdürülebilir olması, salt teknik veya idari düzenlemelerle başarılamaz. Yetkinlik kazandıran bir sistemin ayakta kalabilmesi, ancak akademisyenin içsel üretme motivasyonunu besleyen bir kültürle mümkündür.
Ortaya konan akademik çıktılar için halihazırda uygulanan maddi veya puan bazlı teşvikler, sistemin bir parçası olmakla beraber tek başına yeterli değildir.
Kriterleri zaman zaman eleştirilse de, asıl dönüştürücü güç; “başarmanın, öğrenmenin, öğretmenin ve nitelikli bir eser üretmenin” verdiği o derin mesleki hazza dayalı bir teşvik anlayışını yeşertmektir. Akademik Yazma UYGAR merkezleri, işte bu üretkenlik kültürünün ve hazzının kurumsal taşıyıcıları olmalıdır.
Şunu unutmamak gerekir: Yüzme öğrenmek için gittiğimiz bir havuzun kenarında, suyun kaldırma kuvveti veya yüzme teknikleri hakkında ciltlerce kitap okuyabiliriz; ancak suya girmeyi ertelediğimiz sürece yüzmeyi asla öğrenemeyiz. Akademide de durum farksızdır.
Mükemmeliyetçilik algısı, yetersizlik hissi ve belirsizlik korkusu, araştırmacıyı eylemsizliğe ve maalesef zaman zaman da etik dışı yollara sürükleyebilmektedir.
Bu merkezlerin akademimize sunacağı en büyük armağan, genç ve deneyim ihtiyacı olan araştırmacılara pratik yapabilecekleri, hata yapmaktan korkmayacakları “güvenli bir havuz” sunarak bu erteleme ve kaçınma refleksini kırmak olacaktır.
Bütün bunlar bizi şu sonuca götürüyor: Kolektif bilincimiz, bilimsel üretkenliğin yalnızca bireysel çabalara terk edilmemesini gerektirir.
Tüm akademik personelin, özellikle doçentlik süreci öncesinde, istisnasız biçimde bağımsız, yüksek nitelikli ve etik yazma yetkinliğine ulaşabilmesi için Akademik Yazma UYGAR merkezleri acilen sürecin kalbine yerleştirilmelidir.
Mevcut kurumsal gayretler umut verici olmakla birlikte, bu merkezlerin her üniversitede standart, güçlü ve kapsayıcı bir şekilde var edilmesi; akademik simsarlık talebini kökünden kesecek, bilimsel üretimimizin kalitesini yükseltecek ve nihayetinde üniversitelerimizin uluslararası arenadaki görünürlüğünü hak ettiği seviyeye taşıyacak en kritik adımdır.
Sağlıkla, sağlıcakla ve bilimle kalın.
Dr. Halil İbrahim AKBAY
