Münih merkezli bir teknoloji girişimi, kendi termal uyduları ve yapay zeka desteğiyle orman yangınlarını daha erken tespit etmeyi ve müdahaleyi hızlandırmayı hedefliyor.
İspanya, Portekiz ve özellikle Fransa'nın güneyinde şu sıralar yüzlerce itfaiyeci alevlerle mücadele ediyor.
Başka nerelerde yangın olduğunu ise ABD uzay ajansı NASA'nın Yargın Bilgileri Kaynak Yönetim Sistemi (FIRMS) adlı sistemi gösteriyor: Dünyanın her yanına kırmızı noktalar dağılmış durumda.
Esasen yalnızca Grönland ve Antarktika'nın beyaz alanları bunun dışında kalıyor. Bu noktaların her biri bir yangını temsil ediyor.
Aşırı sıcak hava dalgaları ve kuraklıklarla birlikte dünya genelinde orman yangınları giderek daha sık yaşanıyor.
Çoğu zaman başlangıç son derece sıradan oluyor: Atılmış bir sigara ya da kamp ateşinden savrulan bir kıvılcım, kuru yaprakları ve küçük dalları tutuşturmak için yeterli olabiliyor.
Bundan sonra, yangın daha geniş alanları tutuşturmadan önce alevleri bastırmak için hızlı hareket etmek gerekiyor.
Uydular uzaydan yangın noktalarını tespit edebiliyor
Ancak hızlı müdahale edebilmek için bu tür küçük yangın noktalarının erken tespit edilmesi gerekiyor. Bu, özellikle erişilmesi daha zor bölgelerde sorun oluşturuyor.
İnsan gözü yükselen alevleri ya da dumanı görmeden önce, uzaydaki uyduların yardımıyla alarm verilmiş olabiliyor.
Çok sayıda uydu verisine ücretsiz erişilebiliyor. FIRMS verileri buna örnek. Küresel veriler, uydu gözleminden sonraki üç saat içinde kamuoyuna açık hale geliyor. ABD ve Kanada'da ise bunların bir bölümü gerçek zamanlı olarak da sunuluyor.
Avrupa Orman Yangını Bilgi Sistemi (European Forest Fire Information System - EFFIS) de Avrupa, Ortadoğu ve Kuzey Afrika için ücretsiz veri sağlıyor. Bu sistemde NASA uyduları ile Copernicus uydularından gelen bilgilerden yararlanılıyor.
Uydu verilerine bu ücretsiz erişim imkanlarına rağmen Münih merkezli teknoloji girişimi Ororatech, orman yangınlarının tespiti için bir iş modeli geliştirdi. Formül şu: Uydu verileri, yapay zeka, hizmet ve tüm bunların hızlı şekilde sunulması.
Orman yangını yönetimi için yeni sistem
Ororatech CSO'su Thomas Grübler, "NASA ve ESA'nın sistemleri görüntüleri çoğunlukla günün yalnızca belirli bir saatinde alıyor" diye açıklıyor. Örneğin yalnızca sabah saatlerinde ya da öğle vakti. Oysa orman yangınları tipik olarak daha çok gün ortasından sonra başlıyor. Ororatech, kendi uydularıyla bu "öğleden sonra boşluğunu" tamamlıyor.
Buna ek olarak geleneksel uyduların verileri yangın noktalarını tespit etmek amacıyla geliştirilmediği için çözünürlükleri kimi zaman oldukça düşük olabiliyor. Bu nedenle küçük yangın noktalarını mutlaka "görmeleri" gerekmiyor.
Sonuçta önemli veriler, yangınla mücadele ekiplerine bazı durumlarda gecikmeli ve kısmen günde yalnızca bir kez ulaşıyor. Bu süre içinde yangınlar fark edilmeden yayılabiliyor.
Ororatech, ilk kendi uydularını 2022 ilkbaharında yörüngeye taşıdı. Uydular, yangınları gece ya da dumanın içinden de tespit edebilen termal kızılötesi sensörlerle çalışıyor. Şirketi 2018'de başkalarıyla birlikte kuran Grübler'e göre özel olan nokta, kameraların bir ayakkabı kutusu büyüklüğündeki uyduya sığacak kadar küçültülmüş olması.
Bu sayede daha ucuzlar ve büyük uyduların ihtiyaç duyduğu enerjinin yalnızca küçük bir bölümüne gereksinim duyuyorlar.
Yapay zeka yardımıyla küresel yangın tespiti
Şirket, şu anda dünya genelinde herhangi bir ülke ya da şirketten daha fazla termal görüntüleme uydusu işletiyor. 2028'den itibaren günde 96'ya kadar tarama yapılması hedefleniyor. Böylece yeryüzündeki her nokta 15 dakikada bir taranabilecek.
Ancak Grübler'e göre, yangın noktalarının tespit edilmesi tek başına yeterli değil:
"Bu verileri kullanılabilir hale getiriyoruz. Bunun için yalnızca kendi verilerimizi değil, ESA ve NASA gibi başka uydulardan gelen verileri de yapay zeka yardımıyla analiz ediyoruz.
Hedefimiz, uydu uzmanı ya da coğrafi veri uzmanı olmayan birinin de bu verilerle karar alabilmesine destek olmak."
Müşteriler böylece birkaç dakika içinde yangın noktaları hakkında bilgi alıyor. Ayrıca yangının olası seyri ve sonuçlarına ilişkin sürekli güncellenen bilgiler de sunuluyor.
Geniş müşteri portföyü
25 ülkedeki müşteriler arasında devlet kurumlarının yanı sıra itfaiyeler, ormancılık şirketleri, altyapı ve enerji sağlayıcıları, sigorta şirketleri ve çevre örgütleri de bulunuyor.
Örneğin Güney Amerika'da selüloz üretimi için plantasyon işleten şirketler, güncel yangın verileri sayesinde orman yangınlarının plantasyonlarını ve dolayısıyla sermayelerini yok etmesini önleyebiliyor.
Ororatech artık kendi uydularından elde ettiği verileri ESA ve NASA'ya da satıyor.
Yunanistan hükümeti de Ororatech'in sistemine ikna oldu. ESA ile işbirliği içinde özellikle Yunanistan için dört uydu, Yunanistan'da bir yer istasyonu ve Ororatech'in Wildfire Solution platformundan oluşan bir sistem geliştirildi. Böylece Yunanistan'da orman yangınlarının tespiti için sürekli gerçek zamanlı veri sağlanabiliyor.
Özellikle yangınların çok hızlı gelişip yayıldığı ülkelerde, müdahale ekiplerinin daha iyi organize edilmesine yardımcı olan sistemler yararlı oluyor.
Ororatech'in kendi açıklamasına göre şirket, dünya genelinde 407 milyon hektar ormanı izliyor. Bu, neredeyse Avrupa Birliği büyüklüğünde bir alan. Brezilya, Şili, ABD, Kanada ve Avustralya'daki bölgeler de buna dahil.
Termal uyduların yeni kullanım alanları ortaya çıkıyor
Grübler, "Bütün pazarın niş bir alandan bu kadar geniş kitlelere yayılacağını beklemiyordum. Artık orman yangını sektöründe derin bağlantılara sahibiz ve uzmanlaştık" diyor. Artan yangınlar nedeniyle pazarın ne yazık ki giderek büyüdüğünü belirtiyor.
Orman yangınlarının tespitinin yanı sıra başka potansiyel iş alanları da ortaya çıkıyor. Çünkü yalnızca yangınlar değil, her tür ısı emisyonu ölçülebiliyor. Böylece tarım sektörü için tarlalarda ne kadar suyun buharlaştığına dair bilgiler çıkarılabilir, yerleşim bölgelerindeki ısı adaları belirlenebilir, denizdeki petrol tabakaları tespit edilebilir. Isı verileri savunma alanında da yararlı olabilir.
Örneğin gemiler, transponderlerini kapatmış olsalar bile uzaydan tespit edilebilir. Transponder, başka gemilerin ve kıyı istasyonlarının gemiyi tanıyıp takip edebilmesi için otomatik olarak bilgi gönderen ve alan cihazdır. Grübler, "Beş yıl içinde bugün varlığından bile haberdar olmadığımız kullanım alanlarının ortaya çıkacağını tahmin ediyorum" diyor.
DW
