Brezilya, Kaçak Altın Madenciliğine Karşı Devrede

Brezilya, Amazon yağmur ormanlarını tehdit eden en büyük çevre suçlarından biri olan yasadışı altın madenciliğiyle mücadelede adli bilim yöntemlerini kullanıyor.

Ülkede geliştirilen "altın parmak izi" (gold fingerprinting) yöntemi sayesinde ele geçirilen altınların hangi bölgeden çıkarıldığı yüksek doğrulukla tespit edilebiliyor.

Yasadışı altın madenciliği, Amazon'da ormansızlaşmayı hızlandırırken, cıva kirliliği nedeniyle yerli halklar ve bölgedeki diğer topluluklar için ciddi sağlık riskleri oluşturuyor.

Altının kökeni bilimsel yöntemlerle belirleniyor

Çalışmalar, Brezilya'nın başkenti Brasília'daki Ulusal Kriminalistik Enstitüsü bünyesinde kurulan özel "altın laboratuvarında" yürütülüyor. Federal polis ekipleri ülkenin farklı bölgelerinden topladıkları altın örneklerini burada analiz ediyor.

Amaç, polis operasyonlarında ele geçirilen altınların gerçekten beyan edilen madenlerden mi çıkarıldığını, yoksa milli parklar, doğal koruma alanları veya yerli halk topraklarından yasa dışı yollarla mı elde edildiğini ortaya koymak.

Altının da parmak izi var

Uzmanlara göre altının kökenini belirlemek, insan DNA'sını incelemeye benziyor.

Altın, milyonlarca yıl boyunca kayaçlar ve nehir yataklarında oluşurken bulunduğu bölgenin jeolojik özelliklerini de bünyesine alıyor. Gümüş, bakır ve diğer elementlerin eser miktardaki izleri her altın yatağına özgü kimyasal bir profil oluşturuyor.

Bu benzersiz kimyasal yapı sayesinde araştırmacılar, ele geçirilen bir altının hangi bölgeden geldiğini yüksek hassasiyetle belirleyebiliyor.

Gelişmiş analiz teknolojileri kullanılıyor

Federal Polis Kriminal Uzmanı Gustavo Geiser, yöntemin 2019 yılından bu yana Brezilya üniversiteleriyle ortaklaşa geliştirildiğini söyledi.

Araştırmalarda şu ileri teknolojiler kullanılıyor:

X-ışını floresans spektrometrisi
Taramalı elektron mikroskobu
Lazer ablasyon kütle spektrometrisi

Geiser, zamanla analizlerin çok daha karmaşık hale geldiğini ancak temel sorunun hiç değişmediğini belirtiyor:

"Bu altın nereden geldi?"

Eğer laboratuvar analizleri altının koruma altındaki bir bölgeden çıkarıldığını ortaya koyarsa, elde edilen bulgular polis soruşturmalarında delil olarak kullanılıyor ve cezai süreçlerin başlatılmasına katkı sağlıyor.

Kaçak altın yasal piyasaya sokuluyor

Amazon'da faaliyet gösteren suç örgütleri, yasa dışı çıkarılan altını sahte belgeler kullanarak yasal piyasaya sokuyor.

Bu yöntem yalnızca altın için değil; kereste ve büyükbaş hayvan ticaretinde de sıkça kullanılıyor.

Dünya genelinde altın fiyatlarının hızla yükselmesi ise Amazon'daki madencilik faaliyetlerini daha da artırmış durumda.

Uydu görüntülerini kullanan Amazon Mining Watch platformuna göre:

2023 yılından bu yana madencilik nedeniyle yaklaşık 496 bin hektar yağmur ormanı tahrip edildi.
Bunun yaklaşık 223 bin hektarı Brezilya Amazonu'nda gerçekleşti.

"Hayalet maden" yöntemi

Brezilya Sayıştayı geçen yıl yayımladığı raporda, küçük ölçekli madencilere verilen ruhsatların yasa dışı altının aklanmasında kullanıldığına ilişkin güçlü bulgular bulunduğunu açıkladı.

Greenpeace'in mayıs ayında yayımladığı rapora göre sistem şu şekilde işliyor:

Kağıt üzerinde ruhsatlı bir maden sahasında tonlarca altın çıkarılmış gibi gösteriliyor.

Ancak uydu görüntüleri bu madenlerde hiçbir faaliyetin bulunmadığını ortaya koyarken, hemen yanındaki yerli halk topraklarında büyük çaplı yasa dışı madencilik faaliyetleri tespit ediliyor.

Greenpeace bu yöntemi "hayalet maden dolandırıcılığı" olarak tanımlıyor.

Mahkemeden izlenebilirlik kararı

Kaçak madenciliğin yoğun olduğu kuzeydeki Pará eyaletindeki bir federal mahkeme, Merkez Bankası ve Ulusal Madencilik Ajansı başta olmak üzere ilgili kurumlara, altının madenden piyasaya kadar tamamen izlenebilir hale getirilmesi yönünde karar verdi.

Federal savcılar ayrıca Ulusal Madencilik Ajansı hakkında daha sıkı denetim talebiyle dava açtı.

Davayı yürüten Savcı André Porreca, mevcut ruhsat sisteminin suç örgütlerinin yerli halk bölgelerinden çıkarılan altınları aklamak için kullandıkları bir mekanizmaya dönüştüğünü söyledi.

Suç örgütleri faaliyetlerini komşu ülkelere taşıyor

Federal polis uzmanı Geiser'e göre suç şebekeleri son dönemde faaliyetlerini Venezuela, Fransız Guyanası ve Surinamgibi komşu ülkelere kaydırmaya başladı.

Bu ülkelerden elde edilen altın örnekleri de Brasília'daki laboratuvarda analiz edilerek veri tabanına ekleniyor.

Bölgesel iş birliğini güçlendirmek amacıyla Brezilya'nın Manaus kentinde faaliyet gösteren Amazon Uluslararası Polis İşbirliği Merkezi de çalışmalarını hızlandırmış durumda.

Cıva kirliliği büyük tehdit oluşturuyor

Araştırmacılar, Amazon'un dünyanın en büyük yağmur ormanı ve küresel iklim sisteminin en önemli düzenleyicilerinden biri olduğuna dikkat çekiyor.

MapBiomas'ın 2023 analizine göre:

Brezilya'daki madencilik faaliyetlerinin yüzde 90'dan fazlası Amazon bölgesinde gerçekleşiyor.
Bunların yaklaşık yüzde 40'ı koruma altındaki alanlarda yasa dışı olarak yürütülüyor.

Tarıma kıyasla ormansızlaşmadaki payı daha düşük olsa da yasa dışı altın madenciliğinin neden olduğu çevresel tahribatın geri döndürülmesi son derece zor.

Bunun en önemli nedeni ise altını ayrıştırmak için kullanılan cıva.

Madencilik sırasında nehirlere karışan cıva, su kaynaklarını ve yerli halkların temel besin kaynağı olan balıkları kirletiyor.

Balıklarda tehlikeli seviyede cıva tespit edildi

Brezilya'nın bilim kuruluşlarından Fiocruz tarafından 2023 yılında yayımlanan araştırmaya göre:

Amazon pazarlarında satılan balıkların yüzde 21,3'ünde Dünya Sağlık Örgütü'nün güvenli kabul ettiği cıva sınırları aşıldı.
2-4 yaş arasındaki çocukların, önerilen azami sınırın 31 katına kadar cıvaya maruz kaldığı belirlendi.

Cıvanın tamamen yasaklanması gündemde

Brezilya, Birleşmiş Milletler'in Minamata Cıva Sözleşmesi'ne taraf ülkeler arasında yer alıyor ve altın madenciliğinde cıva kullanımını tamamen sona erdirmeyi taahhüt ediyor.

Maden ve Enerji Bakanlığı bu ay cıvanın aşamalı olarak yasaklanmasına yönelik bir taslak düzenleme yayımladı. Kamuoyu görüş sürecinin 7 Ağustos'a kadar devam etmesi planlanıyor.

Federal savcılar ise cıva kirliliğinden en fazla etkilenen yerli halkların karar sürecine mutlaka dahil edilmesi gerektiğini savunuyor.

Federal polis uzmanı Gustavo Geiser'e göre cıvanın tamamen yasaklanması yalnızca çevrenin korunmasını sağlamayacak, aynı zamanda adli soruşturmaları da güçlendirecek.

Laboratuvarın altın örneklerinde cıva izlerini tespit edebildiğini belirten Geiser, "Böylece cıva kullanılan her madencilik faaliyetinin yasa dışı olduğu çok daha açık biçimde ortaya konabilecek." ifadelerini kullandı.

AP News