Alberta, Kanada'dan ayrılmak için referandum sürecini başlatmayı oyluyor

Kanada'nın petrol zengini Alberta eyaleti, ülkeden ayrılmaya yönelik bağlayıcı bir referandum sürecinin başlatılıp başlatılmayacağını oyluyor. 

Başbakan Carney, ayrılıkçıların kazanmasının ekonomik belirsizliği artırabileceği uyarısında bulundu.

Kanada'nın batısındaki Alberta eyaleti, pazartesi günü ülkeden ayrılmaya yönelik bağlayıcı bir referandum sürecinin başlatılıp başlatılmayacağını oyluyor. 

Başbakan Mark Carney, ayrılıkçıların kazanmasının, ABD ile yaşanan ticaret geriliminin ortasında ülke için ciddi belirsizlik yaratabileceği uyarısında bulundu.

Anketlere göre eyalette bağımsızlığa destek verenlerin oranı yüzde 25'in altında. Ancak oylama öncesinde, ayrılık yanlılarının sandığa daha yüksek katılım göstermesi ve Kanada'da kalmayı savunan seçmenlerin sandığa gitmemesi ihtimali tartışmaların odağına yerleşti.

Carney, perşembe günü düzenlenen bir mitingde seçmenlere seslenerek, “Kimsenin size bunun sonucunun şimdiden belli olduğunu söylemesine izin vermeyin. Sonucu katılım belirleyecek,” dedi.

Alberta'da büyüyen Carney, oylamayı “tehlikeli bir blöf” olarak nitelendirdi. ABD Başkanı Donald Trump'ın Kanada ürünlerine yüksek gümrük tarifeleri uyguladığı ve ülkeyi ilhak etme tehditlerinde bulunduğu bir dönemde ayrılık tartışmasının Kanada'nın birlik ve beraberliğini daha da zorlayabileceğini savundu.

Carney, “Kanada'nın geleceği buna bağlıymış gibi oy verin, çünkü gerçekten öyle,” ifadelerini kullandı.

Alberta, dünyanın kanıtlanmış petrol rezervleri bakımından dördüncü büyük kaynağına sahip. Eyaletteki ayrılıkçı hareketin güç kazanmasında, federal hükümetin petrol sektörünü yönetme biçimine yönelik tepkiler etkili oldu.

Birçok Albertalı, Carney'nin selefi Justin Trudeau'yu petrol üretimini sınırlamaya çalışmakla suçlamıştı. Trudeau'nun iklim politikaları kapsamında hareket ettiğini savunan eleştirmenler, federal hükümetin enerji sektörüne yaklaşımına tepki göstermişti.

Alberta Başbakanı Danielle Smith, bu ay Canadaland podcast'ine verdiği röportajda ayrılıkçı eğilimlerin sorumlularından biri olarak Trudeau'yu gösterdi.

Cumartesi günü Edmonton'da düzenlenen ayrılık yanlısı bir mitinge katılan 61 yaşındaki Sandy Martel de petrol sektöründe çalışan veya bu sektörle bağlantılı kişilerin kendilerini “soyulmuş, aldatılmış ve kötü muameleye uğramış” hissettiğini söyledi.

Martel, AFP haber ajansına yaptığı açıklamada, “Artık ayağa kalkıp dur demenin zamanı,” dedi.

Oylama, eyaletteki bir askeri üste çıkan yangında en az dört askerin hayatını kaybetmesi ve onlarca kişinin yaralanmasının ardından düzenleniyor. Olay, Kanada genelinde taziye mesajlarına yol açmıştı.

Smith, ayrılık tartışmasını oylamayla sonuçlandırmak istiyor

Muhafazakâr Alberta Başbakanı Danielle Smith, eyaletin Kanada'nın parçası olarak kalmasını istediğini söylüyor. Ancak ayrılık konusundaki derin görüş ayrılıklarını gidermek amacıyla oylama yapılması çağrısında bulundu.

Ayrılık yanlıları çoğunluğu elde ederse Smith, bağlayıcı bir bağımsızlık referandumu için süreci ilerletme sözü verdi. Kanada'da kalmayı savunanlar kazanırsa başbakan, ayrılık meselesinin kapanmış sayılması gerektiğini belirtiyor.

Analistler, Smith'in yaklaşımını eski İngiltere Başbakanı David Cameron'ın ülkenin Avrupa Birliği üyeliğine ilişkin tartışmayı referandumla sonuçlandırma girişimine benzetiyor.

Carney, Brexit sürecinin yarattığı ekonomik belirsizlik konusunda da Alberta seçmenlerini uyardı. İngiltere Merkez Bankası'na Brexit dönemindeki çalkantılar sırasında başkanlık eden Carney, perşembe günü Calgary'de yayın yapan bir televizyona yaptığı açıklamada, ayrılığın ne anlama geleceğinin başlangıçta net olmadığını söyledi.

Carney, “Sonraki birkaç yıl boyunca bunun ne anlama geldiği belirlenmeye çalışılırken büyük bir belirsizlik yaşandı, yatırımlar durdu ve ekonomi beklentilerin altında performans göstermeye başladı,” dedi. Sürecin öngörülmeyen ekonomik sonuçlarına dikkat çekti.

Oylama öncesinde yapay zekâ içerikleri ve dış müdahale endişesi

Pazartesi günkü oylamada göçle ilgili soruların da aralarında bulunduğu 10 soru yer alıyor. Ancak asıl odak, 10'uncu soru: Alberta'nın Kanada'nın bir eyaleti olarak kalıp kalmaması.

Ülkenin seçim kurumu, bu soruya verilen oyların önce sayılacağını ve sonuçların salıyı çarşambaya bağlayan gece açıklanmasının beklendiğini bildirdi.

Referandum öncesi dönem, manipüle edilmiş yapay zekâ içeriklerinin oluşturduğu bir sel tarafından gölgelendi.

Carney, "net bir sonuç" çağrısında bulundu; ancak uzmanlar, rakamlar ne olursa olsun, tartışmalı bir tablo ortaya çıkmasından endişe ediyor.

McGill Üniversitesi Medya Ekosistemi Gözlemevi Direktörü Aengus Bridgman, "Bu referandumun çok muhtemel sonuçlarından biri, bu seçimi çalınmış ya da en azından adil olmayan bir süreç olarak gören bir toplum olacak," dedi.

Trump'a yakın isimler de tartışmaya müdahil oldu; aralarında, ocak ayında Alberta'yı Amerika Birleşik Devletleri için "doğal bir ortak" olarak nitelendiren Hazine Bakanı Scott Bessent de var.

5 Ekim'de ayrılıkçı bir partinin Quebec'teki eyalet seçimlerini kazanmasının ardından, teknoloji milyarderi Elon Musk X'te, ayrılmaları halinde "daha iyi durumda olacaklarını" yazdı.

"Alberta ve Saskatchewan da ayrılmalı," diye ekledi.

Olası yabancı müdahaleye ilişkin soruları yanıtlayan Carney, perşembe günü yaptığı açıklamada, ABD dahil yabancı hükümetlerin "seçimlerimize karışmaması" gerektiğini söyledi.

AP / AFP / Euro News