Gökbilimcilerden, Van Gogh’un "Yıldızlı Gece" eserine "tarih" itirazı
Gökbilimciler, Van Gogh’un "Yıldızlı Gece" adlı eserinin tarihlendirilmesine itiraz ediyor
Yapılan bir araştırma, çok sevilen bu eserin sadece sanatçının zengin hayal gücünden değil, Temmuz 1889’daki gerçek bir şafak vaktinden esinlenmiş olabileceğini öne sürüyor.
Uzun zamandır Vincent van Gogh’un zengin hayal gücünün bir ürünü olduğu varsayılan "Yıldızlı Gece"nin, aslında gerçek bir şafak gökyüzüne dayanıyor olabileceği bilimsel bir incelemeyle ortaya kondu.
Araştırmacılar, ünlü tablodaki gök cisimlerinin, Hollandalı sanatçının 22 Temmuz 1889 civarında görmüş olabileceği gökyüzü manzarasıyla örtüştüğünü belirtiyor. Bu tarih, eserin yapıldığı dönem olarak genellikle kabul edilen zamandan bir ay sonrasına denk geliyor.
O dönemde Van Gogh, bir dizi ruh sağlığı krizi sonrasında kendi isteğiyle yattığı, Saint-Rémy-de-Provence’taki bir akıl hastanesinde kalıyordu.
Eserin Haziran ayında yapıldığına dair görüş, Van Gogh’un kardeşi Theo’ya 18 Haziran civarında yazdığı ve "yıldızlı bir gökyüzü üzerine yeni bir çalışma"dan bahsettiği mektuba ve Temmuz ayında yaşadığı, haftalarca resim yapamaz hale gelmesine yol açtığı düşünülen ruhsal çöküntüye dayanıyor.
Ancak yeni makalenin yazarları, gökyüzünün hayali olduğu fikrinin, tablodaki gök cisimlerinin diziliminin Haziran ayında Güney Fransa’da görülebilecek olanlarla eşleşmediği varsayımına dayandığını savunuyor.
Araştırmacılara göre, tarihin Temmuz ayına kaydırılması; "Yıldızlı Gece"de yer alan Ay, Venüs ve Hyades adlı yıldız kümesinin, Van Gogh tarafından akıl hastanesindeki penceresinden görülebileceği anlamına geliyor.
Bu da tabloyu tamamen bir fantezi olmaktan çıkarıp, abartılmış bir gerçekliğe dönüştürüyor. Güney Koreli araştırmacılar, keşiflerini yapmak için akıl hastanesinin güneybatısındaki bir sırtı tespit ettiler ve Van Gogh’un daha önce yaptığı bir taslağı gerçek manzarayla eşleştirdiler.
Taslak, sanatçının manzaradan şaşırtıcı derecede dar bir kesiti çizdiğini gösteriyor. Çalışmanın baş yazarı ve Güney Kore, Yongin’deki Kyung Hee Üniversitesi’nde gökbilimci olan Elijah Jeong-hyun Kim, "Vincent’ın 130 yıl önce durduğu yerde duruyordum," diyor.
Ekip, 1889 yılının Haziran ve Temmuz aylarındaki her bir gün için şafak vaktindeki gökyüzünü yeniden oluşturmak amacıyla astronomi yazılımlarından yararlandı. Tabloda Ay, Venüs'ün üzerinde yer alıyor; bu nedenle araştırmacılar, Ay ve Venüs'ün bu şekilde konumlandığı ve her ikisinin de tablonun dar çerçevesine sığdığı şafak vakitlerini incelediler.
Yalnızca üç tarih bu kriterlere uyuyordu; 22 Temmuz ise ince bir hilal şeklindeki Ay, Venüs ve Hyades yıldız kümesinin tablodakiyle aynı şekilde dizildiği en yakın tarih olarak öne çıktı.
Kim, "Konuyu, nicel veriler gerektiren bilimsel bir zemine oturtmak için, tablodaki yıldız desenleri ile gerçek gökyüzü arasındaki benzerlik derecesini, geometrik şekiller ve istatistiksel yöntemler kullanarak ölçmemiz gerekti" dedi.
Çalışma, *Scientific Reports* adlı dergide yayımlandı. Ancak araştırmacılar, elde edilen sonuçların kesin bir kanıt oluşturmadığını kabul ettiler; Kim, Van Gogh'un farklı günlere ait gökyüzü görünümlerini birleştirmiş olabileceğine dikkat çekti.
Araştırmada yer almayan Amsterdam'daki Van Gogh Müzesi, uzmanlarının Van Gogh'un *Yıldızlı Gece* (The Starry Night) tablosunu Haziran 1889'da yaptığı sonucuna vardıklarını belirtti.
Müze, eserin Haziran başında sanatçının eline geçen bir kanvas rulosu üzerine yapıldığını ve Van Gogh'un 2 Temmuz'da kardeşi Theo'ya bu tabloyu temel alan bir çizim gönderdiğini ifade etti.
Müze ayrıca, sanatçının 22 Temmuz civarında ciddi bir ruhsal çöküş yaşadığını ve bu nedenle bir aydan uzun bir süre resim yapamadığını kaydetti.
Müze sözcüsü, "Van Gogh için birebir benzerlikler önemli değildi" diyerek, "Dolayısıyla, tabloda betimlenen gök cisimlerinin konumları, eserin tarihlendirilmesi için güvenilir bir temel oluşturamaz" değerlendirmesinde bulundu.
Texas Eyalet Üniversitesi'nden fizik ve astronomi profesörü Donald Olson da çalışmaya ikna olmadığını belirtti; zira tablodaki Venüs ve Hyades yıldız kümesinin konumları, hesaplanan gerçek konumlarıyla örtüşmüyor.
Olson ayrıca şunları ekledi: “Yazarların, Hyades yıldızlarının tuvalin büyük bir kısmını kapladığı teorilerini desteklemek için varsaydıkları dar görüş açısı, *Yıldızlı Gece* tablosundaki yuvarlak tepeleri ve uçurumları kapsayacak kadar geniş bir görüş açısıyla çelişiyor.”
The Guardian
